ข้อเท้าพลิก (ข้อเท้าแพลง) — ทำไมถึงเจ็บนาน? ต้องรักษาอย่างไร? และป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำ

 

ข้อเท้าพลิก (ข้อเท้าแพลง) — ทำไมถึงเจ็บนาน? ต้องรักษาอย่างไร? และป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำ 

ข้อเท้าพลิก หรือข้อเท้าแพลง เป็นอาการที่เกิดขึ้นง่ายมาก ทั้งจากการเดินรีบ ๆ ใส่รองเท้าส้นสูง เดินบนพื้นขรุขระ ลงบันไดผิดจังหวะ หรือแม้แต่ก้าวพลาดเพียงเล็กน้อย หลายคนคิดว่า “ไม่เป็นไร เดี๋ยวก็หาย” แต่จริง ๆ แล้วถ้าดูแลไม่ถูกวิธี มีโอกาสกลายเป็น ปวดเรื้อรัง ข้อเท้าหลวม และพลิกซ้ำตลอดชีวิต ได้ครับ

บทความนี้หมอขออธิบายแบบเข้าใจง่ายที่สุด เพื่อช่วยให้ดูแลตัวเองถูกต้องตั้งแต่วันแรก ไม่ให้เป็นเรื้อรังครับ

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณดารณี อายุ 46 ปี ทำงานออฟฟิศ วันหนึ่งเดินรีบลงบันไดแล้วข้อเท้าพลิกอย่างแรง ได้ยินเสียงดัง “ป๊อบ!” ตอนแรกยังเดินต่อได้ จึงคิดว่าไม่เป็นอะไรมาก

แต่พอตกเย็น ข้อเท้าบวม เดินลงน้ำหนักไม่ได้ เจ็บมาก พอผ่านไป 1–2 เดือนอาการยังไม่หาย เวลาเดินบนพื้นเอียง ๆ จะเจ็บแปล๊บและเหมือนข้อเท้าไม่มั่นคง

เมื่อตรวจด้วยอัลตราซาวด์ พบว่าเอ็นข้อเท้าด้านนอกยืดและมีพังผืดเรื้อรัง การรักษาต้องใช้เวลากายภาพ 6–8 สัปดาห์ ก่อนจะกลับมาเดินปกติได้

นี่คือเหตุผลว่าทำไม “ข้อเท้าพลิกไม่ควรปล่อยไว้” ครับ

ข้อเท้าพลิกคืออะไร?

เกิดจากการบิดผิดท่า ทำให้ เส้นเอ็นรอบข้อเท้า (ligament) ถูกดึงเกินตัว โดยเฉพาะ

• เอ็นด้านนอกข้อเท้า (พบบ่อยที่สุด)
• เอ็นด้านใน (พบได้น้อยกว่า)

เส้นเอ็นอาจมีลักษณะ

• ยืดตัว (sprain)
• ฉีกบางส่วน
• ฉีกทั้งหมด (รุนแรงมาก)

หากมีการฉีกเล็กน้อยแต่ไม่รักษาอย่างถูกต้อง เอ็นจะ “หลวม” และเป็นซ้ำง่ายครับ

อาการเมื่อข้อเท้าพลิก

• ปวดบริเวณข้อเท้า โดยเฉพาะด้านนอก
• บวมทันทีหรือหลัง 1–2 ชั่วโมง
• เดินลงน้ำหนักไม่ได้
• รู้สึกเหมือน “ข้อเท้าหลวม” หรือไม่มั่นคง
• บางรายได้ยินเสียง “ป๊อบ” ตอนบิดเท้า

ถ้าปวดมากจนยืนไม่ได้ หรือบวมผิดรูป ต้องรีบพบแพทย์เพราะอาจมีกระดูกหักร่วมด้วย

การตรวจเพื่อหาความรุนแรง

✔ ตรวจร่างกาย

หมอจะดูตำแหน่งเจ็บ ระดับบวม และความมั่นคงของข้อเท้า

✔ อัลตราซาวด์ข้อเท้า

เห็นเส้นเอ็นแบบชัดเจน ดูได้ว่ามี

• อักเสบ
• ยืด
• ฉีกบางส่วน
• หรือมีพังผืดเรื้อรัง

✔ X-ray (บางกรณี)

กรณีสงสัยกระดูกหัก

✔ MRI (ในรายเรื้อรังหรือสงสัยฉีกมาก)

ใช้ในเคสที่รักษามานานแล้วยังไม่ดีขึ้น

วิธีรักษาข้อเท้าพลิก (ตามระยะ)

หมอแบ่งให้เข้าใจง่ายเป็น 3 ระยะครับ

ระยะที่ 1: ช่วงอักเสบ 1–7 วันแรก

เป้าหมาย: ลดบวม–ลดปวด–ป้องกันเอ็นเสียเพิ่ม

ทำตามหลัก RICE

• R – Rest: หยุดใช้งานเท้า พัก 1–3 วันแรก
• I – Ice: ประคบเย็น 10–15 นาที วันละ 3–4 ครั้ง
• C – Compression: พันผ้ายืดเพื่อพยุงข้อและลดบวม
• E – Elevation: ยกเท้าสูงเสมอระดับหัวใจเวลาอยู่บ้าน

ยาที่ช่วยได้

• ยาลดอักเสบในช่วงแรก (ตามที่แพทย์ประเมิน)
• เจลทาบรรเทาปวด

สิ่งที่ “ห้ามทำ” ช่วงนี้

• ห้ามแช่น้ำอุ่น
• ห้ามนวดแรง ๆ
• ห้ามลงน้ำหนักมากเกินไป

ระยะที่ 2: ช่วงฟื้นตัว สัปดาห์ที่ 1–4

อาการเริ่มดีขึ้น แต่เอ็นยังอ่อนและเสี่ยงพลิกซ้ำ ต้องเริ่มกายภาพให้เอ็นกลับมาแข็งแรง

ท่ากายภาพที่หมอแนะนำ

• ขยับข้อเท้าเป็นวงกลม (10–15 รอบ)
• งอ–เหยียดข้อเท้าเบา ๆ
• ยืดกล้ามเนื้อน่องค้าง 20 วินาที
• ใช้ผ้าขนหนูเกี่ยวปลายเท้าแล้วดึงเข้าหาตัว

ทำไมต้องกายภาพ?

เพราะเส้นเอ็นเมื่อยืดแล้วจะ “ไม่กลับเข้าที่เอง” ต้องฝึกให้แข็งแรง ไม่อย่างนั้นจะหลวมเรื้อรังครับ

ระยะที่ 3: ช่วงเสริมกำลังหลัง 4–8 สัปดาห์

เป้าหมาย: ให้ข้อเท้ากลับมาแข็งแรง ใช้ชีวิตได้ตามปกติ

ท่าเสริมกำลังที่สำคัญ

• ยืนเขย่งเท้าช้า ๆ 10–15 ครั้ง
• ฝึกยืนขาเดียว 20–30 วินาที
• ใช้ยางยืดฝึกงอ–เหยียด–กางเท้า

กิจกรรมที่ทำได้

• เดินออกกำลังเบา ๆ
• ว่ายน้ำ
• ปั่นจักรยาน

ห้ามรีบกลับไปวิ่งในช่วงแรก เพราะอาจทำให้เอ็นอักเสบซ้ำ

กรณีอาการไม่ดีขึ้นหลัง 4–6 สัปดาห์

อาจมีพังผืดเรื้อรังหรือเส้นเอ็นยืดผิดตำแหน่ง หมออาจพิจารณา

✔ ฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุดด้วยอัลตราซาวด์

ช่วยลดอักเสบได้เร็วและแม่นยำมาก

✔ MRI ประเมินการฉีกขาด

กรณีปวดเรื้อรัง > 2–3 เดือน

วิธีป้องกันไม่ให้ข้อเท้าพลิกซ้ำ

• เลือกรองเท้าพื้นนุ่ม มีแรงซัพพอร์ต
• ปรับแผ่นรองเท้าสำหรับคนเท้าแบน
• ยืดน่องและกล้ามเนื้อเท้าทุกวัน
• ฝึกยืนขาเดียวเพิ่มสมดุล
• หลีกเลี่ยงรองเท้าส้นสูง
• ใส่สนับข้อเท้าเวลาทำกิจกรรมหนัก

หมออยากบอกว่า…

ข้อเท้าพลิก หากดูแลถูกวิธีตั้งแต่วันแรก ส่วนใหญ่จะหายได้ดีใน 2–6 สัปดาห์ ไม่กลายเป็นเรื้อรัง และกลับไปเดิน–วิ่ง–ออกกำลังกายได้เหมือนเดิม

แต่ถ้าปล่อยให้เรื้อรัง เอ็นจะหลวม ทำให้ปวดเป็น ๆ หาย ๆ และพลิกซ้ำบ่อยมาก ซึ่งทำให้การรักษายากขึ้นและใช้เวลานานขึ้นหลายเท่าครับ

หากข้อเท้าพลิกแล้วบวมมาก เดินไม่ได้ หรือเจ็บรุนแรง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจให้ชัดเจน และรับการดูแลอย่างเหมาะสมตั้งแต่แรกนะครับ 😊

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ข้อเท้าพลิก #ข้อเท้าแพลง #ข้อเท้าบวม #เอ็นข้อเท้าอักเสบ #บาดเจ็บกีฬา #หมอเก่งให้ความรู้ #กระดูกและข้อ